แผ่นไม้ปิดหัวคาน

แผ่นไม้ปิดหัวคานพบมากในเรือนพื้นถิ่นภาคเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน บ้างเป็นส่วนต่อเนื่องจากฝาไม้ บ้างก็เป็นชิ้นไม้แยกจากแผ่นฝา โดยมีรูปแบบแตกต่างกันไปไม่ปรากฏรูปสัญลักษณ์ใดที่แสดงถึงขนบหรือจารีตนิยมอย่างมีนัยสำคัญ ไม้ปิดหัวคานมีประโยชน์เท่าที่ผู้เขียนสันนิษฐานจากความเข้าใจและประสบการณ์ตรงของตนเองนั้น คือ ประการหนึ่งเพื่อป้องกันอุบัติเหตุจากศรีษะกระแทกเหลี่ยมมุมของไม้ปิดหัวคานนี้เนื่องจากเรือนพื้นถิ่นโดยมากเป็นลักษณะอาคารยกพื้นสูงในระดับเลี่ยศรีษะ เมื่อ 50 ปีก่อนสมัยที่ผู้เขียนเป็นเด็กน้อยอาศัยอยู่ที่เรือนไม้ของคุณตาในจังหวัดชัยภูมิก็นิยมเล่นซนโหนไกวตัวเองกับคานพื้นเรือนในระดับที่เด็กน้อยยังสามารถปีนป่ายได้ไม่ยาก ประโยชน์อีกประการหนึ่งคงเป็นการป้องกันน้ำและความชื้นบริเวณปลายไม้ การใช้แผ่นไม้ปิดที่หน้าตัดไม้หัวคานตอกยึดด้วยตะปูในทิศทางตามทางเสี้ยนลงบนหัวคานอย่างน้อยสองตัวนั้นเป็นคุณูปการเอนกอนัต์ในการถนอมรักษาคุณภาพไม้ กล่าวคือ การป้องกันน้ำฝนสัมผัสโดยตรงที่บริเวณหน้าตัดไม้นั้นลดการดูดซับน้ำและความชื้นโดยตรง การใช้แผ่นไม้ปิดไว้ยังช่วยชะลอการแลกเปลี่ยนความชื้นระหว่างไม้บริเวณหน้าตัดและสภาพแวดล้อมทั้งขาเข้าและขาออก การแลกเปลี่ยนความชื้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปช่วยลดการเปลี่ยนแปลงทางขนาดและรูปทรงจากความชื้นได้มากโดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงทางขนาดที่ทำให้บริเวณหัวไม้ปริแตกร้าว ทั้งนี้ตะปูอย่างน้อยสองตัวที่ตอกทะลุผ่านแผ่นไม้ปิดหัวคานนั้นจะทำหน้าที่รั้งเนื้อไม้บริเวณหัวคานไว้ในกรณีที่อาจเกิดการปริแตกจากการแลกเปลี่ยนความชื้นได้ ตะปูที่ตอกลงไปบนหน้าตัดไม้คานในทิศทางขนานเสี้ยนทำให้เกิดความเสียหายต่อไม้น้อยและเนื่องจากแรงต้านทานการถอนตะปูของไม้ในทิศทางขนานเสี้ยนต่ำจึงสามารถรื้อถอนออกได้โดยง่าย